Dit jaarverslag bevat meerdere belangrijke boodschappen. De meest fundamentele daarvan is wellicht dat onze samenwerking met OPEN steeds hechter wordt – een ontwikkeling die in de komende jaren ongetwijfeld verder zal uitkristalliseren. Nu de operationele uitvoering van de inzameling, de coördinatie en de ketensamenwerking succesvol bij OPEN is ondergebracht, vervullen wij steeds nadrukkelijker de rol van verantwoordelijke schatbewaarder. Er blijft immers sprake van door deelnemers de afgelopen twintig jaar opgebouwde financiële reserves en dus vermogen, dat expliciet bestemd is om invulling te geven aan de producentenverantwoordelijkheid in de lichtsector. Namelijk de lampen die al die jaren op de markt gebracht zijn aan het einde van hun levensduur in te zamelen en verantwoord te recyclen. LightRec blijft om die reden de centrale regisseur van de juiste besteding van de beschikbare en voor die verantwoordelijkheid bestemde middelen.
Feit is op dit moment dat de druk vanuit de overheid toeneemt om de inzameldoelstellingen die producenten zijn opgelegd te realiseren, hoe ingewikkeld dat soms ook is. Dat vraagt om verdere professionalisering van OPEN, wat naar verwachting zal leiden tot stijgende tarieven – in het bijzonder voor de inzameling van armaturen waar het nodige werk aan de winkel is. Wij zien het als onze verantwoordelijkheid om de bandbreedte van een eventuele nieuwe tariefstructuur zorgvuldig te bewaken, in het belang van de lichtindustrie in de volle breedte.
Datzelfde belang staat voorop bij de herziening van de WEEE-richtlijn, die de komende jaren gestalte zal krijgen. Hoewel het nog te vroeg is voor concrete uitspraken, houden wij rekening met verdere internationalisering en een mogelijke consolidatie van bestaande gremia. Alle reden dus om de ontwikkelingen nauwgezet te blijven volgen.
Tot slot: met het oog op de bestuurlijke continuïteit blijf ik aan als voorzitter van LightRec tot einde 2025. Vanzelfsprekend houden we u vanuit het Bestuur op de hoogte wie mij zal gaan vervangen.
We zijn verheugd met de expliciete aandacht die binnen OPEN wordt geschonken aan lampen en armaturen, een kleine deelmarkt maar met heel specifieke uitdagingen (in het bijzonder op het gebied van de inzameling van armaturen). Als bestuurder van OPEN vertegenwoordigt LightRec-directeur Gied van Hoorn nog steeds actief de verlichtingssector. Hij onderhoudt daartoe intensief contact met Fedet-NLA, EucoLight, Lighting Europe en een breed netwerk van overige stakeholders.
Tegelijkertijd zien we dat OPEN steeds meer het natuurlijke aanspreekpunt wordt voor lichtproducenten, en daarmee ook voor andere stakeholders. Dat leidt tot een steeds intensievere samenwerking, waarbij OPEN meer taken en verantwoordelijkheden overneemt en de rol van LightRec op termijn waarschijnlijk steeds kleiner zal worden. Het bestuur van LightRec zal zich de komende tijd actief blijven inzetten om dit proces in goede banen te leiden.
Binnen de Europese WEEE-richtlijn verschuift de focus steeds meer naar een bredere invulling van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV). Dit betekent dat producenten niet alleen verantwoordelijk worden voor de inzameling en recycling van hun producten aan het einde van de levensduur, maar ook voor een duurzaam productontwerp, het stimuleren van hergebruik en het minimaliseren van de milieu-impact van producten gedurende hun hele levensduur. Daarbij speelt de zogeheten ‘R-ladder van circulariteit’ – met stappen als Re-use, Repair, Refurbishment en Recycling – een centrale rol.
Binnen LightRec, OPEN en collega-organisaties zoals Eucolight wordt actief nagedacht over een fundamentele vraag: waar begint en eindigt onze verantwoordelijkheid in die circulaire keten? LightRec en OPEN zijn in de kern verantwoordelijk voor de afvalfase, maar de ambitie om meer bij te dragen aan circulariteit schuurt soms met deze formele rolverdeling. Een goed voorbeeld van die spanning is de wens van OPEN om actief in te zetten op (het stimuleren van) Repair. Daarmee betreedt zij het domein van ontwerp, productie en productlevensduur – onderwerpen die traditioneel bij de lichtfabrikanten liggen.
Tegelijkertijd erkent ook LightRec dat zonder samenwerking over de volle breedte van de keten echte circulariteit niet haalbaar is. Dat werd ook benadrukt tijdens de conferentie ‘Samen naar een circulaire e-waste sector’, georganiseerd door OPEN ter gelegenheid van 25 jaar UPV voor elektrische apparaten. Voor LightRec betekent dit alles: blijven investeren in samenwerking, duidelijkheid creëren over de rolverdeling, en het zoeken naar nieuwe verbindingen tussen ontwerpfase en afvalfase. Alleen zo kan de Nederlandse e-waste sector zich als voortrekker binnen Europa blijven positioneren en bijdragen aan de circulaire doelstellingen voor 2030 en 2050.
In 2024 is, in opdracht van OPEN en met financiering door LightRec, een belangrijke stap gezet richting een circulaire toekomst voor armaturen in de openbare ruimte. In samenwerking met producenten zoals Modernista en Signify, en uitgevoerd door onderzoeksbureaus The Bin en Vandegrond, werd een verkennend rapport opgesteld met concrete aanbevelingen om de End-of-Life -fase van armaturen te verbeteren. Het rapport is gebaseerd op meer dan twintig interviews met stakeholders uit de hele keten – van producenten en verwerkers tot gemeenten en aannemers. Hieruit komt naar voren dat er veel potentieel is om circulariteit in de End-of-Life-fase van verlichting te verbeteren, mits er gecoördineerd wordt samengewerkt.
In het rapport worden ook drie icoonprojecten beschreven die als aanjagers kunnen dienen voor circulaire innovatie:
Voor LightRec ligt het zwaartepunt bij het derde project: Circulaire Ketensamenwerking. Vanuit die rol en een sterk geloof in de kracht van de keten, financiert LightRec dit deelproject, met Fedet-NLA als formele opdrachtgever. Directeur Gied van Hoorn vertegenwoordigt LightRec in de klankbordgroep die de uitvoering begeleidt.
Uit het rapport blijkt dat OPEN een unieke, verbindende rol speelt binnen de keten en als onafhankelijke partij samenwerking en vertrouwen kan stimuleren. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat er spanningen zijn tussen circulaire ambities en commerciële realiteit, en dat het zicht op ingezamelde volumes in de openbare ruimte beperkt is. Betere data en benutting van bestaande kennis, met name bij verwerkers en aannemers, zijn nodig. Positief is dat de keten een sterke bereidheid toont tot samenwerking, al vraagt dit wel om gedeelde kaders en concrete projecten. LightRec ziet het rapport dan ook als fundament voor verdere samenwerking richting een circulaire verlichting in de openbare ruimte.
Gemeentelijk
Retail
Maatschappelijk
Bedrijfsmatig
Metaalrecyclers
Eindtotaal
(*)
Het aantal inleverpunten bedraagt het aantal locaties dat vermeld staat op de Wecycle-zoeker en daarmee een openbaar inleverpunt voor consumenten en/of bedrijven is. Dit zijn algemene Wecycle-inleverpunten, niet per se voor lampen en/of armaturen.
(**)
Het aantal servicepunten bedraagt het totale aantal locaties dat (in myOPEN) staat geregistreerd bij Stichting OPEN, onafhankelijk of deze openbaar toegankelijk zijn voor consumenten/bedrijven inzameling.
De inzamelcijfers weerspiegelen een duidelijke ontwikkeling: sinds het verkoopverbod eind 2023 neemt de inzameling van oudere gasontladingslampen (zoals tl- en spaarlampen) gestaag af. De komende vijf tot tien jaar zal de focus dan ook vooral liggen op het verantwoord inzamelen van de zogeheten Altlast – het resterende volume uit eerdere generaties.
Ook de inzameling van armaturen vertoont een duidelijke stijging, mede dankzij de ingezette stimuleringsregeling.
De inzameling van ledlampen blijft vooralsnog beperkt, al maken ze inmiddels ongeveer 10 procent van het totaal uit – een aandeel dat naar verwachting verder zal toenemen. OPEN en Eucolight zullen de komende jaren nieuwe projecten opzetten om hier gericht aandacht aan te geven. Want hoe gaan we om met die groeiende hoeveelheid ledverlichting in de lampenstroom? Is separate inzameling wenselijk, of vraagt dit juist om aanpassing van de bestaande inzamelcriteria?
Daarbij blijft één boodschap belangrijk: ledverlichting is, net als zonnepanelen, een product met een zeer lange levensduur. Het kan decennia duren voordat deze lampen hun weg naar de inzamelbak vinden. Dat vertraagde effect moet nadrukkelijk worden meegenomen in het formuleren van realistische inzameldoelstellingen.
* t/m 14-8-2018 excl. huishoudelijke armaturen, vanaf 15-8-2018 incl. huishoudelijke armaturen.
De huidige Europese inzameldoelstelling voor e-waste is vastgesteld op 65% van het gemiddelde volume dat in de afgelopen drie jaar op de markt is gebracht (Put on Market). Inmiddels is duidelijk geworden dat deze benadering in de praktijk niet realistisch is, met name vanwege de lange levensduur van producten als ledlampen, zonnepanelen en e-bikes. LigtRec en Open verwachten dan ook dat er zal worden overgestapt naar een alternatieve berekeningswijze, te weten 85% van het geschatte volume afgedankte apparatuur (WEEE Generated). Hoewel dit een stap in de goede richting is, pleiten OPEN en LightRec voor een nog realistischer en beter onderbouwde grondslag: WEEE Available for Collection.
Deze methode kijkt niet alleen naar hoeveel afval ontstaat, maar naar welk deel daarvan ook daadwerkelijk beschikbaar is voor inzameling via de formele kanalen. Het sluit daardoor beter aan bij de praktijk en leidt tot haalbare, meetbare en eerlijke doelstellingen voor alle partijen in de keten.
LightRec zal zich de komende periode actief inzetten om deze benadering – zowel nationaal als binnen Europese overlegstructuren – onder de aandacht te brengen en te bevorderen.
Onze verwerkingspartner voert steekproeven uit om het aandeel ledlampen in de totale hoeveelheid afgedankte verlichting te bepalen. Zolang dat aandeel laag blijft, kan de ledstroom worden meegerecycled met tl- en spaarlampen. Stijgt het aandeel naar circa 15% of meer, dan is separate verwerking nodig. Er wordt daarom ingezet op ontwikkeling van AI-systemen om beide stromen te kunnen scheiden, omdat ze met het blote oog vaak lastig te onderscheiden zijn.
In het voorgaande jaarverslag 2023 kondigden wij al aan dat we het financiële kostenoverzicht zouden gaan vereenvoudigen.
Voorheen gaven wij in ons financiële verslag altijd de werkelijke door LightRec gemaakte kosten weer. Echter vanwege de volledige overgang van de producentenverantwoordelijk van LightRec naar OPEN vanaf 1 januari 2023, is er sindsdien sprake van een sterke daling in de Operationele kosten van LightRec; deze liggen sinds de overgang voor het leeuwendeel bij Stichting OPEN.
Ten aanzien van het marketingbudget geldt dat OPEN weliswaar een eigen budget alloceert voor de inzameling en verwerking van alle elektrische apparaten, lampen en batterijen, maar dat LightRec doelbewust extra campagnekosten blijft maken voor onderzoeken, voorlichtingscampagnes en inherente initiatieven en blijft deze financieren uit haar financiële reserves.
Wat betreft het ingezamelde volume is dit formeel naar nul gedaald omdat het vanaf 2023 feitelijk geen resultaat van LightRec meer is, maar van Stichting OPEN.
Download het overzicht